درباره بنی ریورز؛ صدای بلوز معاصر
در سالهای اخیر، همزمان با سقوط جریان اصلی و صنعتی موسیقی عامهپسند، به قطعاتی مصرفی برای خوشباشی زودگذر، هنرمندان و علاقهمندان حقیقی موسیقی به گذشته جذب شدند، به دهههای میانی قرن بیستم که موسیقی مردمی هنوز اهمیت داشت. این بازگشت اغلب به قصد اصلاح و بازیابی آن اهمیت صورت گرفت؛ اهمیتی که هم به احساس فردی و هم اهمیت اجتماعی آن آثار باز میگشت. امروزه با وجود تنوع سکوهای ارائه و فردیت یافتن هر چه بیشتر هنرمندان در فضای وِب، موسیقی مستقل و جدی دور از ابتذال موسیقیهای باب روز جریان صنعتی، جانی دوباره گرفته و جامعه مخاطب خود را پیدا کرده است. در این فضا موسیقیهایی با بیان احساسی قدرتمند و اعتراضی اغلب با نگاهی مینیمال و ریشهدار به سبکهای از یاد رفته، سبب ظهور دوباره رویه جدیتر سبکهایی چون راک و بلوز شده است. این جریان بی نیاز از وابستگی به سرمایه و تبلیغاتِ گران، مخاطبان گستردهای در سکوهای آنلاین پیدا کرده است. یکی از این چهرههای مطرح در این جریان بنی ریورز(Benny Rivers) است؛ موزیسینی که این روزها آثارش آمیزهای از بلوز-راک معاصر، آلترناتیو کانتری، سول و آمریکانا(Americana) است.
موسیقی بنی ریورز در حالتی که هیچ دادهای درباره خود او نداریم، تصویری روشن از جهان درونی اوست: جهانی سرشار از اندوه، مقاومت، خاطره، شکست عاطفی و امیدی آرام و انسانی. تکآهنگ «Step by Step in Time» یکی از آثاری است که توجه شنوندگان موسیقی بلوز و آلترناتیو را به او جلب کرد. این قطعه در همین سال ۲۰۲۶ منتشر شد و خیلی زود در فضای موسیقی مستقل آنلاین بارها پخش و شنیده شد. در کنار این قطعه، آثاری مانند: Where the Hurt Lives ،I Won’t Fall Again ،Rise On Up ،Tell Me What We’re Doing نیز باعث شدند تصویر روشنتری از شخصیت هنری او شکل بگیرد. موسیقی بنی ریورز را نمیتوان صرفاً «بلوز کلاسیک» نامید. او از عناصر بلوز سنتی استفاده میکند، اما آنها را در قالبی مدرن و مینیمالیستی بازسازی مینماید. هویت صوتی بنی ریورز ریشه در موسیقی و فرهنگ جنوب آمریکا (Southern Soul/Blues) دارد؛ منطقهای که مهد موسیقی بلوز، گاسپل و سول است. موسیقی او به گونهای طراحی شده که انگار تکاملیافتهی سنت نوازندگی در کلابهای کوچک، کلیساهای محلی و کافههای قدیمی جنوب است. حرارتی که حتی شب را به آتش میکشد؛ تصویری که بیشتر به رؤیایی سینمایی میماند تا واقعیت آنچه از هنرمندان مشابه سراغ داریم!
ویژگیهای اصلی سبک او عبارتاند از: وکال زخمی و احساسی: صدای او یادآور خوانندگان بلوز و سول معاصر است؛ صدایی خشن اما کنترلشده که بیشتر بر انتقال احساس تمرکز دارد تا تکنیک نمایشی. در اجرای او نوعی «فسردگی عاطفی» شنیده میشود که به آن خشونت کنترلشده رنگ لطافت میزند و به موسیقیاش شخصیت میدهد. تنظیمهای مینیمال: بیشتر قطعات او با تنظیمهایی ساده ساخته شدهاند؛ گیتار الکتریک آرام و پر مکث، درام کمحجم، خطوط بیس نرم، فضاهای خالی و سکوتهای طولانی. این مینیمالیسم باعث میشود شنونده بیشتر روی روایت و داستانی که منتقل میشود و البته حس درونی قطعه تمرکز یابد. فضای روایی و سینمایی: بسیاری از قطعات بنی ریورز حالتی «جادهای» و سینمایی دارند؛ انگار موسیقی برای رانندگی شبانه، تنهایی یا مرور خاطرات ساخته شده است. این ویژگی او را به سنت آمریکانا و آلترناتیو کانتری نزدیک میکند. قصهگویی تصویر ساز او این حالت سینمایی را تداعی میکند. تلفیق امید و اندوه: بنی ریورز خوانندهای است که در کهنسالی پا به عرصه موسیقی گذاشته، یا دستکم در این سن به عنوان موزیسینی برجسته مطرح میشود و گویی این پختگی از همین شروع شهرت، اندوه او را پرورده و عمیق کرده و به امید پیوندی نرم و دلپذیر زده است. در آثار او، حتی غمگینترین قطعات نیز خالی از امید نیستند. موسیقیاش بیشتر درباره ادامه دادن است؛ نوعی مقاومت آرام و پیوسته و استوار در برابر شکستهای فردی و عاطفی، جمعی و ملی، که در نتیجه از فسردگی، معنا و امید را به وجود میآورد. قطعه «Step by Step in Time» نمونه خوبی از این ویژگیها است. عنوان قطعه نیز بر همین مقاومت تدریجی و عبور آرام زمان تأکید دارد. خطوط گیتار و گروو (Groove): قطعات او پر از ریفها و سولوهای گیتار الکتریک با طنین گرم و آنالوگ (Heavy Guitar Grooves) است. سرعت قطعات معمولاً در دسته «اسلو بلوز» (Slow Blues) قرار میگیرد که تمرکز آن روی انتقال حس حزن و اندوه است.
یکی از مهمترین آثار منتشرشده از بنی ریورز مجموعهای با عنوان «Where the Hurt Lives» است که شامل قطعاتی با فضای احساسی و درونگرایانه است. این آلبوم جهان موسیقایی او را بهتر از هر شرحی بیان میکند.
صدای بنی ریورز همچون شرابی کهن است که تازه از کُنجی تاریک و خلوت کشف شده است و نسل جدید علاقهمندان به موسیقی آلترناتیو و مستقل را به سرعت و قدرت مخمور ساخته است. بخش زیادی از آثار او با لیبلهای کوچک یا به شکل مستقل منتشر شدهاند. این مسئله به او آزادی بیشتری داده تا فضای شخصی خود را در هنرش حفظ و تداوم بخشد. اگرچه آثار او متنوعاند، اما همچون هر هنرمند اصیلی همگی دارای یک امضای صوتی مشترک هستند؛ ریتمهای آرام، ملودیهای محزون و تلخ، وکالی که دردی شیرین و خواستنی را زیر پوست مخاطب میخزاند و تنظیم خلوت و خلاصه و نرم، اما پر احساس و گرم دارد. بنی ریورز را میتوان بخشی از جریان جدید موسیقی مستقل آمریکایی دانست؛ جریانی که بهجای پیچیدگی تکنیکی، بر «فضاسازی» تکیه دارد. او در امتداد هنرمندانی قرار میگیرد که موسیقی را نه بهعنوان نمایش مهارت، بلکه بهعنوان ثبت تجربه زیسته و روایت خود میبینند.
اما همه اینها را میشود به سادگی نادیده گرفت و بی معنا دانست، این توصیفات در عین صدق از زاویهای دیگر کذب محض هستند و تمام آن نابیت و اصالت و… شاید واژگانی پوچ بیش نباشند وقتی بدانیم که بنی ریورز انسان نیست، او یک پروژه است، یک موزیسین مجازی، یک برساخته هوش مصنوعی!
…
رولان بارت سالها پیش نظریه «مرگ مؤلف» را مطرح کرد و گفت برای لذت بردن یا تحلیل یک اثر، نیازی به دانستن نیت و زندگی شخصی خالق آن نداریم و اثر باید مستقل زیست کند. اما نام جعلی یا دستکم ساختگیِ بنی ریورز این نظریه را به رادیکالترین شکل ممکن محقق میکند. در اینجا مؤلف نه تنها در ذهن مخاطب، بلکه در دنیای واقعیت هم مرده است، یا به بیان دقیقتر اصلاً زاده نشده است. وقتی مخاطب با قطعهای مثل What Pain Taught Me اشک میریزد، این احساسات متعلق به کیست؟ این نشان میدهد که معنا و احساس، در ذهن شنونده متولد میشود، نه در صدای خواننده و دستهای نوازندهای که آواز و نوا از جانش بر میخیزد. هنر، بدون هنرمند هم میتواند معنا داشته باشد، چون این انسانِ/مخاطب است که به ظرفِ خالی اثر، معنا تزریق میکند. اما این هم تمام حقیقت نیست چرا که در هر حال یک امر مصنوع در جایگاه مؤلف در حال هدایت احساس شنونده است، پس در نهایتِ مرگ مؤلف، باز هم مؤلفی باقی است، مؤلفی زاده نشده، نزیسته که از تجربه بشری مثلاً در این سبک خاص موسیقی آثاری کمال یافته و درخشان را ارائه میکند. بله، هم هیجانانگیز و باشکوه است، هم ترسناک و پوچ.
در نظریههای هنری، بحثی طولانی درباره اصالت (Originality/Authenticity) وجود دارد؛ اصالت در هنر عبارتی پرطنین است که گاه گویای واقعیت و عینیت است و گاه تنها امری انتزاعی و صرفاً زبانی تلقی میشود. دنیای معاصر به شکل پررنگی دنیای رسوایی کلمه اصالت و سیطره اعتبار و مقیَد شدن مفاهیم به یکدیگر است. والتر بنیامین معتقد بود آثار بازتولیدشده، آن «هاله» (Aura) یا روح منحصربهفرد اثرِ اصل را ندارند، اما واقعاً در جریان ارتباط اثر هنری با مخاطب مثل همین نمونه بنی ریورز اصالت معنایی دارد و آیا نقد بنیامین اصلاً قابل طرح شدن است؟
در موسیقی بلوز، این هاله همان «رنجِ زیستهشده» (Lived Experience) است؛ مثلاً رنجِ سیاهپوست بودن در جنوب آمریکا، مصیبت فقر و تنهایی و تبعیض در فضایی سرکوبگر و بیرحم. ماشین هیچکدام از اینها را نچشیده است. او فقط فرمولِ ریاضیِ حزن (مثلاً فواصل گام بلوز، ترامولوها و خشهای فرکانسی صدا) را بازآفرینی کرده است. اگر یک ماشین بتواند «فرمولِ رنج» را چنان دقیق شبیهسازی کند که روح ما را بلرزاند، آیا باید در تعریف خود از “احساس” تجدیدنظر کنیم یا هنر و تألیف اثر هنری را از نو مورد تأمل قرار دهیم؟ آیا احساسات ما هم صرفاً پاسخهای بیولوژیک به فرکانسهای مشخص هستند؟ اگر چنین است، اینجا اصلاً هاله معنا میبازد و همه چیز در برساختگی و تصنع متوقف میماند.
یک دیدگاه فلسفیِ متعادلتر و شاید بهتر است بگوییم توافقگرا اما در عین حال منطقی، سرد و خوشبین این باشد که پروژه بنی ریورز بدون هنرمند نیست، بلکه بدونِ یک هنرمندِ واحد است. هوش مصنوعی از عدم چیزی خلق نمیکند؛ او از دادهها (Data) تغذیه میکند. بنی ریورز حاصل تحلیل هزاران ساعت صدای بیبی کینگ، رابرت جانسون، اتام جیمز و بسیاری دیگر است، یک نتیجه بزرگ تاریخی، یک سنتز از تمام تاریخی که یک سبک هنری پشت سر گذاشته است. پس در واقع، بنی ریورز یک ماشین بیروح نیست، بلکه تجلی ارواح تمام استادان درگذشتهی بلوز است. ماشین مانند یک منشور عمل کرده؛ نور تمام هنرمندانِ تاریخ را گرفته و در قالب یک پرسونای واحد به نام بنی ریورز بازتاب داده و هویت بخشیده است. هنرِ او بدون هنرمند نیست، بلکه به نوع و اندازهای برآیند «حافظه جمعی بشریت» است.
اما نیت اینجا چیست؟ در فلسفه هنر، «نیتگرایان» میگویند ارزش هنر به نیت و آگاهیِ دربرگیرنده آن است. در مقابل نیتگرایی، «فرمگرایان» میگویند خودِ اثر (صدا، رنگ، کلمه) به خودی خود واجد زیبایی است، پس احتمالاً فرمگرایان بهترین نمونه خود را در پروژههایی چون بنی ریورز بازشناسی خواهند کرد. بنی ریورز به این معنا پیروزیِ بزرگ فرمگرایی است. وقتی ماشین، نیت، آگاهی، درد یا هدف سیاسی/اجتماعی ندارد، اما فرمِ موسیقی (هارمونی، ریتم، لحن) را در بالاترین سطح ممکن ارائه میدهد و مخاطب را مسحور میکند، ثابت میکند که زیبایی میتواند کاملاً مستقل از «آگاهی و نیتِ خالق» وجود داشته باشد و کار کند.
بنی ریورز یک زنگ خطر است، یا یک نماد از پوچ شدن هنر انسانگرا؟ شاید هم صدایی باشکوه از انسانگرایی به معنای تام و تمام خود است! این شاید مهمترین پرسش انسان در برابر هنر آینده باشد.
در انتهای مطلب شما را به شنیدن قطعهی Step by Step in Time از Benny Rivers دعوت میکنیم.