درامانقد-سینما: خسرو سینایی فیلمساز، آهنگساز و شاعر نوگرای ایرانی در 79 سالگی درگذشت.

سینایی در سال 1319 در ساری متولد شد. او علاوه بر اینکه در دانشگاه تکنولوژی وین معماری خوانده بود، فارغ التحصیل کارگردانی و فیلمنامه نویسی بود. همچنین سینایی در دانشگاه موسیقی و هنرهای دراماتیک وین تحصیل تئوری موسیقی و آهنگسازی نیز کرده بود.

سینایی از سال 1346 وارد وزارت فرهنگ و هنر شد و به مستند سازی مشغول شد. مستند “تهران امروز” که در سال 1356 ساخته شد مستندی در خصوص زندگی جوانان ایرانی و فرایند مدرنیزاسیون در ایران بود که ضمن تصویری جذاب از تهران، شکاف های نهفته در این شهر را هم به تصویر می کشد. از جمله پلان های ماندگار این فیلم می توان به تصاویر زن سرخ پوش در میدان فردوسی اشاره کرد که در یادها مانده است و به روایت فیلم از تهران پیچیدگی و تفسیرپذیری بخشیده است.

اولین فیلم بلند سینمایی سینایی پس از انقلاب و در سال 58 ساخته شد. “زنده باد…” درامی سیاسی بود که اولین فیلم موفق ایرانی پس از انقلاب در سطح جشنواره های مهم دنیا از جمله کارلووی واری بود.

سینایی که از جمله فیلسازان نسبتاً پر کار تجربی سینمای ایران در دهه شصت بود آثاری چون “هیولای درون”، “مرثیه گمشده”(1362)، “یار در خانه” (1366) و “در کوچه های عشق”(1369) اشاره کرد.

به خاطر ساخت “مرثیه گمشده” سینایی نشان ملی لهستان “صلیب لیاقت” را از رئیس جمهور وقت این کشور دریافت کرد. این مستند که ساخت آن 13 سال طول کشید تصویری تکان دهنده است از مهاجران لهستانی که در جنگ جهانی دوم به ایران پناه می آورند.

سینایی در دهه هفتاد با فیلم “عروس آتش” دوباره مطرح شد و سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه را از هجدهمین دوره جشنواره فیلم فجر دریافت کرد، او در دومین دوره این جشنواره نیز پیشتر برای “هیولای درون” جایزه بهترین کارگردانی را گرفته بود.

سینایی در دهه 80 و 90 بیشتر وقت خود را صرف ساخت مستندهای پرتره ارزشمندی از هنرمندان معاصر کرد. آثاری که از جمله به ژاره تباتبایی، فرح اصولی، محمدابراهیم جعفری، گیزلا وارگا سینایی و… می پردازد. او در این آثار ضمن تصویر زندگی و کار هنری این هنرمندان به پرسش هایی اصلی نظیر معنای هنر و هنرمند بودن می رسد و مسئله هویت را به پرسش اصلی فیلم بدل می سازد.

آخرین ساخته داستان سینایی فیلم “جزیره رنگین” در سال 1393 بود که به فعالیت احمد نادعلیان هنرمند حوزه هنرهای محیطی و زمینی می پردازد و ستایشی از جزیره هرمز و نمایشی است از وضعیت زندگی مردمان این جزیره و رابطه آنها با فعالیت های نادعلیان.

درباره سینمای سینایی زاون قوکاسیان کتابی به عنوان “خسرو سینایی و نقاشی با دوربین” را تألیف و گردآوری کرده است که نشر نقش خورشید آن را به چاپ رسانده.

اما سینایی علاوه بر فیلمسازی و ساخت موسیقی شاعر نیز بود. او در سال 1342 مجموعه “تاول های لجن” را منتشر کرد و در سالهای اخیر دو مجموعه “ترانه شاپرک های سفید” و “اتاق صورتی” را در نشر امرود به انتشار رساند.

 

سینایی از پیش گامان و برجسته ترین چهره های عرصه سینمای تجربی در ایران بود و سینمای مستند را خانه اصلی خود می دانست، او در زندگی هم به اندازه کار هنری تجربه گرا و متفاوت بود. وی سرانجام در 11 مرداد 1399 بر اثر ابتلا به بیماری کرونا درگذشت.